Nikotin bağımlılığı, beyinde hoşnutluk yaratan bazı maddelerin (özellikle dopamin) salınımına yol açtığı için sigara bağımlılığında birinci derecede sorumlu.

Sigaraya başlamada ve başladıktan sonra bağımlı hale gelinmesinde çevrenin etkisinden daha çok, 54 genin üstünde olan 313 polimorfizmden birinin ya da birkaçının rol oynadığı düşünülüyor.

Projenin temel amacı, dopamin reseptör genleri olan DRD 1, 2, 3, 4 ve 5 genlerindeki polimorfizmlerin, nikotin bağımlılığında etkili, olup olmadığının Türkiye’de araştırılması. Ayrıca polimorfizm çalışmaları istatistiksel değerlendirme içerdiği için, ne kadar çok sayıda örnekle çalışılırsa o kadar doğru sonuçlara ulaşılacak. Dolayısıyla bu polimorfizmlerin tekrar çalışılması anlamlı olacak.

Belirli genlerin ve bu genlerdeki polimorfizmlerin nikotin bağımlılığında rolü olduğu konusunda araştırmalar sürmekle birlikte, bugüne dek bu genlerin ve bu genlerdeki polimorfizmlerin ve genlerin kendi aralarındaki etkileşimlerinin nikotin bağımlılığında etkileri net olarak belirlenebilmiş değil. Çünkü bu etki ırktan ırka değişebildiğ i gibi, cinsiyetler arasında da değişebilmekte. Yapılan çalışmalarda, bazı ırklarda nikotin bağımlı lığıyla genlerdeki polimorfizm arasında anlamlı bir ilişki bulunmuşken, bazı ırklarda (populasyonlarda) ise bu ilişki tam olarak saptanamamış. Ülkemizde yaşayan ve nikotin bağımlılığı olan bireylerde bu ilişki henüz kapsamlı bir şekilde araştırılmamış. Bu nedenle, bu ilişkinin belirlenmesi Türkiye’de nikotin bağımlılığının araştırılması açısından çok önemli bir aşama.

Daha önce yurt dışında yapılan çalışmalarda DRD 1, 2, 3, 4 ve 5 genlerindeki polimorfizmlerin nikotin bağımlılığına etkisi incelenmiş, fakat genlerin kendi aralarındaki etkileşmelerinin nikotin bağımlılığındaki rolü incelenmemiş. Bu çalışmada, yurt dışında yapılan çalışmalar ülkemize uyarlanacağı gibi, ek olarak da genler arasındaki etkileşimin rolü de saptanmaya çalışılacak.

Proje kapsamında, nikotin bağımlılarına ait DNA verileri toplanıp incelenecek, bu kişilerin sigaraya bağımlılık düzeyleri belirlenecek ve daha sonra bu DNA’lar, aranan polimorfizmlere göre incelenerek, sağlanan veriler istatistiksel olarak değerlendirilip bir sonuca varılacak. Laboratuvar çalışmaları polimorfizmlerin alınması, DNA örneklerinin PCR yöntemiyle çoğaltılması ve daha sonra, o polimorfizmi kesen bir restriksiyon enzimiyle kesilip, jel elektroforezde yürütülerek incelenmesinden oluşacak.

Bu çalışmada örnekler Türkiye nüfusu için anlamlı olacak bir şekilde seçilecek, örneklerde nikotin bağımlılığıyla genlerdeki polimorfizm ilişkisi istatistiksel olarak saptanacak. Bu şekilde ülkemiz nüfusu içinde böyle bir ilişkinin olup olmadığı, varsa dağılımı (bölgesel, cinsiyet) ortaya çıkacak. Böyle bir ilişkinin saptanabilmesi, ülkemizde yaygın olan sigara/nikotin bağımlılığına ışık tutacak.

Bu proje, Türkiye toplumunda nikotin bağımlılığının genetik temelleri üzerine yapılmış en geniş çaplı çalışma olacak. Bu çalışmanın sonucunda elde edilecek bulgularla, bağımlıların sigarayı bırakmaları için kişiye ya da genetik özelliklerine uygun ilaçların kullanılması, sigara bağımlılığıyla mücadelede daha etkin önlemlerin alınması mümkün olabilecek.

Proje kapsamında 1000 örnekten DNA verilerinin alınması ve çalışmaların yaklaşık bir yıl sürmesi beklenmekte.

Çalışmaların yürütülebilmesi için, PCR malzemeleri (Taq polimeraz, tampon çözeltisi, tuzlar, dNTPler…vb.) Restriksiyon enzimleri, jel electrophorez malzemeleri (agar, EtBr, tampon çözeltisi) gerekiyor.

1000 örnekli bu çalışma için $6000 bütçenin yeterli olduğu düşünülmekte.

Proje ekibi yurdumuzda moleküler biyoloji ve genetik, tıp, ecza, istatistik öğrenimi gören öğrencilerinden oluşacak.

Kaynak: Bilim Teknik Dergisi, Mayıs 2006, Sayı:462